J Elwyn Hughes yn ymddeol ar ôl deng mlynedd ar hugain

07/07/2015

Categori: Celfyddydau, Llenyddiaeth, Newyddion

Wedi cyfnod o ddeng mlynedd ar hugain wrth y llyw, eleni fydd y tro olaf i’r awdur nodedig J Elwyn Hughes olygu cyfrol Cyfansoddiadau a Beirniadaethau yr Eisteddfod Genedlaethol.

 

Ers cychwyn ar y gwaith yn Eisteddfod Rhyl, 1985, mae’r awdur a’r academydd sy’n wreiddiol o Ddyffryn Ogwen ond sy’n byw ym Methel ger Caernarfon, wedi casglu a pharatoi beirniadaethau a gwaith y buddugwyr ar gyfer y gyfrol a gyhoeddir brynhawn Gwener olaf yr Eisteddfod bob blwyddyn.

 

Rhwng 1985 a 1999, gorchwyl bob yn ail flwyddyn oedd golygu’r gyfrol ond aeth yn dasg flynyddol o 2000 ymlaen, ac yn ystod y cyfnod hwn crëwyd hanes gan amryw o enillwyr ac aeth ambell Gadair heb ei hennill.  Yn 1985, enillodd y dysgwr cyntaf un o brif wobrau’r Eisteddfod, pan ddaeth Robat Powell i’r brig yng nghystadleuaeth y Gadair.  Sir Ddinbych oedd cartref yr Eisteddfod eto pan y cipiodd ferch y Gadair am y tro cyntaf erioed, pan enillodd Mererid Hopwood yn 2001. 

 

Mae Elwyn Hughes yn awdur toreithiog ac yn ben-arbenigwr ar hanes Caradog Prichard, ei gefndir, ei ardal a’i waith.  Er iddo symud o Ddyffryn Ogwen, mae dylanwad y dyffryn yn parhau’n rhan bwysig o’i fywyd, ac yn 2009, dyfarnwyd iddo ddoethuriaeth gan Brifysgol Bangor am ei ddwy gyfrol Byd a Bywyd Caradog Prichard a Byd Go Iawn Un Nos Ola Leuad.

 

Arbenigwr ar ramadeg

 

Yn ogystal â’i waith ar Caradog Prichard, mae hefyd yn arbenigwr ar ramadeg Gymraeg ac wedi ysgrifennu amryw o gyfrolau sydd yn ganllawiau angenrheidiol i unrhyw un sy’n ysgrifennu ac yn defnyddio’r Gymraeg.  Argraffwyd ei gyfrol Canllawiau Iaith a Chymorth Sillafugyntaf yn 1984, a chyhoeddwyd argraffiad diwygiedig yn 1998, gyda llawer iawn mwy o eiriau a chanllawiau, ac mae dros drigain mil o gopïau wedi eu gwerthu erbyn hyn.  Cymar hwylus i’r Canllawiau Iaith yw’r gyfrol Canllawiau Ysgrifennu a gyhoeddwyd hefyd yn 1998.

 

Talodd Trefnydd yr Eisteddfod, Elen Elis deyrnged i’r awdur o Fethesda,  “Hoffwn dalu teyrnged i Elwyn Hughes am ei gyfraniad i’r Eisteddfod dros gyfnod o ddeng mlynedd ar hugain.  Nid ar chwarae bach mae golygu cyfrol fel y Cyfansoddiadau a Beirniadaethau, a hynny heb lawer o amser i gwblhau’r gwaith.’

 

Ychwanegodd, “Er mai dim ond am gyfnod byr o’i gyfnod y bum i’n cydweithio gydag Elwyn, mae’i ymroddiad, ei lygad craff a’i waith manwl wedi bod yn gaffaeliad pendant i ni, a rydym yn ddiolchgar iawn iddo am ei holl waith ac yn dymuno pob hapusrwydd iddo yn ei ymddeoliad.”

 

Golygydd newydd

 

Yn gynharach eleni penodwyd W Gwyn Lewis yn olygydd newydd ar y Cyfansoddiadau a Beirniadaethau, ac ar ôl cyfnod yn cysgodi Elwyn Hughes eleni, fe fydd yn mynd ati i ymgymryd â’r gwaith ar ei ben ei hun o’r flwyddyn nesaf ymlaen.  Bu Gwyn Lewis yn weithgar gyda’r Eisteddfod Genedlaethol am flynyddoedd lawer, ac mae’n fwyaf adnabyddus fel Trefnydd Arholiadau Gorsedd y Beirdd ar hyn o bryd.

 

Bydd cyfle i glywed rhai o atgofion J Elwyn Hughes am ei gyfnod fel golygydd y Cyfansoddiadau a Beirniadaethau mewn sesiwn yn y Babell Lên, ddydd Sul 2 Awst am 11.45 pan fydd y Prifardd Ieuan Wyn a chyn-drefnydd yr Eisteddfod, Hywel Wyn Edwards, yn ymuno ag Elwyn, dan gadeiryddiaeth Robin Gwyndaf.