Traddodi darlith am y brwydrau iaith a phrifysgol hanner canrif yn ôl

01/11/2019

Categori: Addysg, Iaith, Newyddion

Yr academydd a’r ymgyrchydd iaith Alwyn D Rees fydd canolbwynt sylw darlith yr Athro M Wynn Thomas nos Fercher yn yr Hen Goleg, Prifysgol Aberystwyth i gydfynd gyda'r gwaith o adnewyddu Neuadd Pantycelyn.

Yn wreiddiol o Orseinon ger Abertawe ac yn raddedig mewn Daearyddiaeth o Brifysgol Aberystwyth, bu Alwyn D Rees yn Gyfarwyddwr adran Efrydiau Allanol y Brifysgol ac yn olygydd y cyfnodolyn Barn am flynyddoedd lawer tan ei farwolaeth anhymig ym 1974 yn 63 oed.

Ond ei gyfraniad at y frwydr dros achub Prifysgol Cymru ar ddechrau’r 1960au, ac yna ei gyfraniad amhrisiadwy at sicrhau sefydlu Pantycelyn yn neuadd breswyl Gymraeg fydd yn cael sylw pennaf yr Athro M Wynn Thomas yn ei ddarlith ‘Heriwr anhepgor, Alwyn D. Rees (1911-1974): Brwydrau iaith a Phrifysgol hanner canrif yn ôl’.

 

Bydd yr Athro Thomas hefyd yn gosod sefydlu Pantycelyn 1974, a’i rhagflaenwyr Neuadd Ceredigion, neuadd Gymraeg i ferched agorwyd ym 1967, a Neuadd Bryn, neuadd Gymraeg i fechgyn agorwyd yn 1968, yng nghyd-destun berw’r ymgyrchu dros y Gymraeg yn y 1960au, ac yn dathlu ei chyfraniad at iaith a diwylliant Cymru.

 

Dywedodd yr Athro Elizabeth Treasure, Is-Gagnhellor Prifysgol Aberystwyth: “Edrychaf ymlaen yn fawr at ddarlith yr Athro M Wynn Thomas, ac at ddysgu am Alwyn D Rees, gŵr a wnaeth gyfraniad pwysig at sefydlu Pantycelyn fel Neuadd Gymraeg yn y lle cyntaf. Mae’n destun cryn falchder i mi fod y gwaith o adnewyddu’r Neuadd bellach yn prysuro, ac rwy’n edrych ymlaen yn fawr iawn at ei gweld yn ail agor ym Medi 2020 ac yn gartref i genhedlaeth newydd o fyfyrwyr Cymraeg eu hiaith a dysgwyr.”

 

Achlysur dathlu

 

Dywedodd Gwerfyl Pierce Jones, Cadeirydd Bwrdd Prosiect Pantycelyn: “Mae cynnal y ddarlith yn ymgais i gadw’r momentwm yn ystod cyfnod yr adeiladu. Mae’n achlysur dathlu ac mae’n braf gwneud hynny yng nghwmni cynifer o gyfeillion Pantycelyn, gan gynnwys rhai a fu’n flaenllaw yn yr ymgyrch i ailagor y neuadd. Ar yr un pryd mae’n gyfle inni edrych ar y cyd-destun ehangach drwy gydnabod cyfraniad un o fawrion y genedl a’r Brifysgol hon hanner canrif a mwy yn ôl. A chofio mai un o amryfal gymwynasau Alwyn D. Rees oedd ei ymgyrch i sefydlu neuadd breswyl Gymraeg yma yn Aberystwyth.
Mae’r ddarlith yn rhan o gyfres o weithgareddau a fydd yn cael eu trefnu rhwng nawr a Medi 2020 pan fydd Neuadd Pantycelyn yn agor ei drysau o’r newydd wedi buddsoddiad o £16.5m.

 

Cynhelir Darlith Pantycelyn nos Fercher, 6 Tachwedd 2019, yn neuadd yr Hen Goleg, gyda derbyniad diodydd am 5.30 a’r ddarlith am 6.00.
Tocynnau am ddim ac ar gael ar wefan Tocyn Cymru.