Teithio o Gwm Tawe i Israel i ddilyn stori drist

06/10/2017

Categori: Celfyddydau, Gwleidyddiaeth, Newyddion

Bydd rhaglen newydd ar S4C yn dangos sut y cafodd awdures ifanc addawol o Gymru ei newid yn llwyr gan drasiedi yn Israel.

Ac mae bywyd Lily Tobias o Ystalyfera yng Nghwm Tawe hefyd yn crynhoi gobaith ac anobaith y Dwyrain Canol tros y ganrif ddiwetha’.

 

Bydd y rhaglen Dylan ar Daith nos Sul yma yn teithio O Ystalyfera i Israel yn dilyn yr Iddewes Gymraeg ei hiaith o’i dyddiau cynnar ym maes glo de-orllewin Cymru i’w gwlad newydd gan ymweld â’r union fan lle digwyddodd y trychineb a newidiodd ei bywyd am byth.

 

Roedd Lily Tobias wedi sgrifennu pedair nofel a straeon byrion, ond chyhoeddodd hi’r un llyfr arall ar ôl y digwyddiad hwnnw.

 

Roedd hi wedi ymgyrchu tros heddwch adeg y Rhyfel Mawr ond, ar ôl y digwyddiad ofnadwy pan gollodd ei gŵr, fe drodd yn raddol yn gefnogwraig frwd i hawl Israel i ymladd i’r eitha’ i’w amddiffyn ei hun.

 

“Y newid anferth yna sy’n gwneud Lily Tobias yn berson mor ddiddorol,” meddai’r newyddiadurwr Dylan Iorwerth sy’n dilyn ôl troed y nofelydd wrth iddi adael Cymru am Wlad Canaan ... Gwlad yr Addewid iddi hi.

 

“Ac ynghanol ei stori hi mae holl drasiedi’r hyn sy’n digwydd yn Israel a Phalesteina heddiw – fel y dysgais i wrth weld y wal ddienaid sy’n rhannu Bethlehem heddiw.”

 

Profiad yr Iddewon a’r Cymry

 

Mae Lily Tobias hefyd yn unigryw yn hanes Cymru – yn ei dyddiau cynnar, roedd hi’n sosialydd ac yn genedlaetholwraig Gymreig ac fe sgrifennodd hi am brofiad yr Iddewon a’r Cymry gyda’i gilydd. 

 

Fe ddaeth ei theulu’n enwog – roedd hi’n fodryb lawn i’r AS dadleuol Leo Abse ac i Dannie Abse, un o feirdd Saesneg gorau Cymru.

 

Wrth deithio trwy Israel, mae Dylan hefyd yn cwrdd ag Iddewes Gymraeg ifanc sy’n byw yn Jerwsalem heddiw – fe symudodd Sarah Liss o Gaerdydd i ddechrau bywyd newydd yn Israel, yn debyg iawn i Lily Tobias dri chwarter canrif o’i blaen hi.

 

Mae’r rhaglen yn codi cwestiynau am ryddid a heddwch yn ogystal â chael blas o fywyd yn Israel heddiw – o ddathliadau rhyddid i stryd sydd wedi’i throi yn ardal filwrol.Mae’r rhaglen wedi ei chynhyrchu gan gwmni teledu annibynnol Unigryw o Dalybont ger Aberystwyth a’r dyn camera yw Aled Jenkins, o Gaerdydd.

 

Os oes gennych chi ddatganiad neu newyddion am eich sefydliad neu fusnes yna danfonwch y manylion atom ni ac fe wnawn ni rhoi'r gair ar led. E-bostiwch datganiad@lleol.cymru