Rali Cofiwch Dryweryn

19/10/2015

Categori: Addysg, Gwleidyddiaeth, Iaith, Newyddion

Daeth dros 300 o bobl i rali ar argae Llyn Celyn ger Y Bala ddydd Sadwrn diwethaf i gofio boddi’r cwm gan Gyngor Lerpwl bron union hanner can mlynedd yn ôl.

 

Fe fu’r ymgyrchydd Emyr Llywelyn, y gwleidydd Dafydd Wigley, yr aelod seneddol lleol Liz Saville Roberts, y canwr Dafydd Iwan yn annerch y dorf sylweddol o flaen y llyn. Roedd y neges bendant gan y siaradwyr fod angen parhau i gofio ond dysgu gwers o’r digwyddiad hwn yn hanes Cymru.  

 

Cyflwynwyd mesur preifat ym 1956 gan Gyngor Dinas Lerpwl a’i gyflwyno o flaen y Senedd yn San Steffan gyda chynlluniau i adeiladu cronfa ddwr yng Nghwm Celyn.  Wrth ennill sêl bendith y Senedd trwy ddeddfwriaeth, nid oedd raid i Lerpwl sicrhau caniatad cynllunio gan yr awdurdod lleol perthnasol yng Nghymru.  Fe bleidleisiodd 35 allan o 36 aelodau seneddol Cymreig yn erbyn y mesur ond fe gafodd ei basio yn 1957 gan Senedd Llundain. Yn 1965, cafodd y pentref a’r adeiladau, yn cynnwys y swyddfa bost, yr ysgol, capel a’r fynwent eu colli. Cafodd deuddeg o dai a ffermydd eu boddi, gyda 48 o bobl yn colli eu cartrefi. Cafodd 800 acer o dir ei foddi o ganlyniad. 

 

Dyma ychydig luniau o’r rali a negeseuon am goffau’r boddi: