Prifysgol Bangor yn lansio arddangosfa ac ap am hanes Iddewig Bangor

Caiff arddangosfa, map ac ap sy'n olrhain hanes Iddewig dinas Bangor ei lansio y mis yma.

Teitlyr arddangosfa a'r map yw Hanes Iddewig Bangor, ac mae'n dathlu hanes yr Iddewon ym Mangor o'r canoloesoedd hyd at yr Ail Ryfel Byd (a thu hwnt).

 

Cynhelir y lansiad yn Oriel 'Cynllun Celfyddydau Bangor' yng Nghanolfan Siopa Deiniol, Stryd Fawr Bangor, o 2-4 pm ddydd Sul 17eg Mawrth. Mae croeso i bawb ac mae'n rhad ac am ddim.

 

Bydd cyflwyniad byr gan oruchwylydd y project, yr Athro Nathan Abrams o Aberystwyth o'r Ysgol Cerddoriaeth a'r Cyfryngau ym Mhrifysgol Bangor, a Gareth Roberts o Broject Cerdded a Darganfod Menter Fachwen a fu'n helpu creu'r map.

 

Mae’r trefnwyr yn annog trigolion lleol i ddod i rannu eu hatgofion o gymuned Iddewig Bangor, gan gynnwys y siopau adnabyddus, Wartski's a Pollecoff's.

 

"Mae gan Ddinas Bangor a'r cyffiniau hanes Iddewig cyfoethog," meddai'r Athro Abrams. "Ond yn anffodus, wrth i'r gymuned ddirywio a diflannu, a'r trawsnewid a fu ar y stryd fawr, does dim llawer o bobl yn gwybod yr hanes."

 

Ychwanegodd Abrams, "Mae yno o flaen ein llygaid ond er hynny mae dan gêl. Ac nid yn unig y mae'r map, yr ap a'r arddangosfa'n cofnodi'r hanes maent hefyd yn eich helpu chi ddod o hyd iddo."

 

"Rydyn ni'n gobeithio y daw pobl atom i adrodd eu straeon wrthym cyn iddynt fynd yn angof."

 

Symudodd nifer fawr o Iddewon i Fangor ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roeddent yn dianc rhag erledigaeth yn Nwyrain Ewrop ac yn dymuno bywyd gwell ym Mhrydain.

 

Roedd Bangor yn cynnig cyfleoedd economaidd newydd a chyffrous. Wrth i'r gymuned dyfu, bu synagog a cigydd kosher hyd yn oed.

 

Ymgartrefodd Iddewon a oedd wedi ffoi rhag y Natsïaid ym Mangor a daeth nifer yma'n efaciwîs yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

 

Ymdoddodd yr Iddewon yn dda iawn i'r gymuned leol, gan ddysgu Cymraeg a chymryd rhan mewn Eisteddfodau lleol.

 

Effaith drawsnewidiol

 

Cafodd rhai fel Isidore Wartski effaith drawsnewidiol ar y ddinas, gan helpu adeiladu projectau tai newydd a diddymu tollau Pont Menai.

 

"Ariannwyd yr arddangosfa, y map a'r ap gan Gyfrif Cyflymu Effaith Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol Prifysgol Bangor, a mawr yw ein diolch iddynt. Bu gennyf ddiddordeb yn hanes Iddewig Bangor a bûm yn ymchwilio iddo ers tro byd a bu hyn yn fodd troi'r diddordeb hwnnw'n eitemau diriaethol."