Manon George ar drywydd hanes Yncl Dafydd

19/12/2016

Categori: Gwleidyddiaeth, Newyddion

Yn Rhagfyr 1916 fe ddaeth David Lloyd George o bentref Llanystumdwy yn Brif Weinidog Prydain. Ganrif yn ddiweddarach, y darlithydd Manon George sy’n mynd ar daith bersonol i ddarganfod mwy am ei hen ewythr mewn rhaglen arbennig ar S4C nos yfory.

Yn David Lloyd George: Yncl Dafydd, bydd Manon yn olrhain hanes ‘Y Dewin Cymreig’. Roedd gwneud y rhaglen yn agoriad llygad i Manon George wrth iddi ddysgu llawer am hanes ei theulu.

“Fel plentyn, roedd hanes David Lloyd George yn rhywbeth oedd cael ei gymryd yn ganiataol yn ein teulu ni,” meddai Manon, sy’n gweithio fel darlithydd yn y gyfraith dan nawdd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol yn ysgol y gyfraith a gwleidyddiaeth Prifysgol Caerdydd.

“Er bod gen i’r cyfenw ac wedi cael fy ngeni yng Nghricieth - roedd o’n fy synnu fi gymaint yn fwy mae pobl eraill yn ei wybod am Lloyd George na fi. Yn fwy na hynny, doeddwn i heb ystyried pa mor arwyddocaol oedd o yn y cyfnod hwnnw bod hogyn o Lanystumdwy wedi mynd i ddal swydd ucha’r wlad.”

 

Drwy sgwrsio ag arbenigwyr, dilyn ei lwybrau i San Steffan a Downing Street a gwrando ar ei recordiau o’i lais, roedd hi’n brofiad anodd ar adegau i Manon wrth iddi orfod clywed am y da a’r drwg am Lloyd George.

“Mae gan bawb eu straeon amdano a phethau ti ddim isio clywed. Mae’r mercheta enghraifft o hynny ond hefyd y feirniadaeth am y Rhyfel byd Cyntaf. Roedd rhai hefyd yn meddwl ei fod o wedi troi ei gefn ar Gymru ar ôl i bobl Cymru ei gefnogi o gymaint - er ei fod o wedi amgylchynu ei hun gyda staff oedd yn siarad Cymraeg yn Downing Street.”

 

Ond er mai David Lloyd George yw’r enw sydd dal ar gof y Cymry, daeth Manon hefyd i ddysgu am ei berthynas agos a’i deulu a’u rhan nhw yn stori ei lwyddiant.

 

Fel yr esbonia Manon: “Roedd fy hen daid wedi gorfod aberthu cymaint er mwyn ei frawd. Gan nad oedd Aelodau Seneddol yn cael eu talu bryd hynny, roedd fy hen daid yn cynnal ei frawd yn Llundain.

“Roedd William George yn coelio mewn rhagluniaeth ac yn meddwl ei fod o ar y byd i gynnal y brawd oedd wedi ei dynghedu i wneud pethau mawr. Wn i ddim pa mor barod y bydda lot o bobl i wneud hynny heddiw.”

 

Newid gwleidyddiaeth

 

Ac wedi iddi ddysgu gymaint, beth yw barn Manon am ei hen ewythr erbyn hyn?

 

“Wrth adlewyrchu ar be dwi wedi ei ddysgu, dwi’n meddwl bod y da wnaeth o gyflawni’n fwy na’r drwg. Gan mai fo oedd yn gyfrifol am sefydlu’r wladwriaeth les, arwain Prydain trwy’r Rhyfel Byd Cyntaf a gosod sylfeini datganoli hefyd – alli di anghofio rhai o’r pethe oedd yn fwy negyddol.

 

“Yn sicr wnaeth o newid gwleidyddiaeth a dwi’n licio meddwl bod rhyw gysylltiad newydd wedi ei sefydlu rhyngaf i ac Yncl Dafydd.”