Manon Steffan Ros yn ennill y Fedal Ryddiaith

Yr awdures Manon Steffan Ros a enillodd y Fedal Ryddiaith eleni yn Eisteddfod Caerdydd. Wrth i'r Eisteddfod yn y Ddinas gyrraedd yr hanner ffordd, mae Lleol.cymru wedi dethol uchafbwyntiau ar Trydar.

Testun y gystadleuaeth eleni oedd cyfrol o ryddiaith greadigol heb fod dros 40,000 o eiriau ar y testun ‘Ynni’.  

 

Y beirniaid oedd Sonia Edwards, Menna Baines a Manon Rhys.  Cyflwynwyd y Fedal a’r wobr ariannol o £750 gan Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr, Caerdydd.

 

Wrth draddodi’r feirniadaeth o’r llwyfan ar ran ei chyd-feirniaid, dywedodd Sonia Edwards, enillydd y Fedal yn Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn y llynedd, “Hoffwn ddiolch i awduron y cyfansoddiadau a ddaeth i law am ymddiried eu gwaith ynom. Yng ngeiriau Manon, ‘mae cyflawni tasg fel hon yn gofyn am ymroddiad, stamina a dyfalbarhad.’ A rhaid cytuno hefyd â Menna nad ydi’r testun ‘Ynni’ chwaith mo’r hawsaf i ymateb iddo’n greadigol.

 

Wrth sôn am y gyfrol fuddugol, ‘Llyfr Glas Nebo’ gan Aleloia, dywed, “Weithiau, mewn ras fawr nodedig, mae yna geffyl diarth yn ymddangos o nunlle ac yn pasio pawb o’r ochr allan. Mae o’n ei osod ei hun ar y blaen ac yn aros yno hyd y diwedd, tra bod y gweddill yn mesur eu camau tu  ôl iddo.  Mae profi cyffro fel hyn yn peri i ias eich cerdded.

 

“Daeth gwaith Aleloia o ganol y pentwr cyfansoddiadau a’i osod ei hun ar y blaen. Fedrwn i ddim rhoi’r gorau i ddarllen y nofel hon ac es i drwyddi ar un eisteddiad. A doeddwn i ddim isio iddi orffen. Ond erbyn meddwl, doedd hynny ddim yn ormod o loes, oherwydd mi arhosodd hefo fi’n hir.  Dyna’r argraff a gafodd ar fy nghyd-feirniaid yn ogystal.

 

“Cawsom ein dal yng ngwe dryloyw, fregus Aleloia o’r dechrau i’r diwedd a thu hwnt. A dyna gamp gwir lenor. Mae’r darlun a gawn o ran o ogledd Cymru yn sgil ffrwydriad niwclear trwy lygaid bachgen a’i fam yn ysgubol. Nid oherwydd y wybodaeth wyddonol a gawn. Nid oherwydd fod yma iaith aruchel. Ond oherwydd fod yma anwyldeb a thynerwch a realiti noeth a cholled a dioddefaint mewn iaith sy’n perthyn i ni i gyd. Ac oherwydd fod yr awdur hwn yn llenor wrth reddf. 

 

“Dywed Menna Baines fod yma ‘ysgrifennwr greddfol, sicr ei gyffyrddiad.’ Ac meddai Manon Rhys: ‘Gafaelodd y nofel hon ynof o’r frawddeg gyntaf.’ Dwi wedi sôn heddiw am grynhoi. Tasai rhaid crynhoi’r feirniadaeth ar y gwaith hwn i un gair mi ddywedwn i: perl. Mae Aleloia bellach yn swnio’n debyg iawn i ‘haleliwia’! Ewch ar garlam i’w anrhydeddu â Medal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018 a rhowch iddo bob clod a berthyn iddi.”

 

Ganwyd a magwyd Manon Steffan Ros yn Rhiwlas, Dyffryn Ogwen, a chafodd ei haddysg yn Ysgol Rhiwlas ac Ysgol Dyffryn Ogwen. Ar ôl gadael yr ysgol, bu’n gweithio fel actores gyda chwmnïau theatr Y Frân Wen a Bara Caws am rai blynyddoedd.

 

Enillodd y Fedal Ddrama yn Eisteddfodau Cenedlaethol 2005 a 2006, a dyna a’i hysgogodd i ddechrau ysgrifennu o ddifrif. 

 

Mae Manon wedi ysgrifennu amryw o nofelau, ac enillodd Wobr Tir na n-Og am lenyddiaeth i blant dair gwaith. Mae hefyd yn ddramodydd, yn sgriptwraig, ac yn diwtor ysgrifennu creadigol.

 

Mae’n ysgrifennu colofn wythnosol o lên micro yng nghylchgrawn Golwg, ac eleni, bu’n gweithio fel awdur preswyl yng Nghastell Penrhyn.

 

Bellach, mae Manon yn byw yn Nhywyn, Bro Dysynni, gyda’i meibion, Efan a Ger.

 

Gellir prynu’r Cyfansoddiadau a Beirniadaethau, sy’n cynnwys y feirniadaeth lawn ar gyfer y gystadleuaeth hon ynghyd â manylion enillwyr cystadlaethau cyfansoddi’r Eisteddfod i gyd, yn dilyn Seremoni’r Cadeirio brynhawn Gwener.

 

Eisteddfod yn y ddinas

 

Gyda’r Eisteddfod yng Nghaerdydd wedi cyrraedd hanner ffordd, mae Lleol.cymru wedi dethol rhai o negeseuon Trydar hyd yma. Mae’r Maes eleni mewn lleoliad tra gwahanol gyda Bae Caerdydd yn ganolbwynt ac mae’r ymateb gan eisteddfodwyr i'r Eisteddfod unigryw hon yn ffafriol tu hwnt. Mae'r Steddfod yn y Ddinas, chwedl Geraint Jarman, yn sicr wedi taro'r nod.