Beti George yn galw am chwyldro o ran gofal dementia mewn llyfr newydd

25/10/2021

Categori: Addysg, Iechyd, Llenyddiaeth, Newyddion

Mae'r cyflwynydd Beti George yn lansio cyfrol newydd am brofiadau unigolion o ddementia ac yn y llyfr newydd mae'n galw am chwyldro o ran gofal dementia.

“Mae dementia yn glefyd sy’n llawer mwy cymhleth na cholli cof,” meddai Beti George yn y gyfrol newydd mae hi wedi ei golygu a chyfrannu ati – Datod: Profiadau Unigolion o Ddementia sy'n cael ei gyhoeddi gan Wasg Y Lolfa.
 
Cyhoeddir y gyfrol amserol yma wrth i glefyd dementia gael ei ystyried yn argyfwng iechyd difrifol – mae’n effeithio ar o leiaf 50,000 o bobl yng Nghymru, ac mae ar gynnydd. Yn ei rhagair, mae Beti George yn dyfynnu cyfarwyddwr Cymdeithas Alzheimer’s Cymru, Sue Phelps:
 
“With an ageing population, no approved treatments to slow it, an overstretched social care system, we need to take urgent action to tackle dementia in Wales.”
 
Mae Datod yn archwilio’r datganiad yma, gan rannu hanesion gonest, dewr ac emosiynol gan gleifion, gofalwyr ac arbenigwyr yn y maes. Ymysg y penodau, ceir darlun gonest o boenus gan Mrs A am fywyd ar aelwyd sydd wedi ei throi wyneb i waered gan y clefyd; mae Rhys ab Owen AS yn trafod salwch ei dad; a cherdd ‘Cyn Oeri’r Gwaed’ gan Elin ap Hywel a gafodd ddiagnosis cynnar iawn yng nghanol ei phumdegau.
 
Cawn hefyd glywed gan Efan Rhys a Ffion Heledd Fairclough – brawd a chwaer yn eu harddegau a fu’n dystion i ddirywiad eu tad-cu “ysbrydoledig”. Mae’r profiad wedi ysbrydoli Efan i astudio Meddygaeth yn y brifysgol, ac ar yr un adeg â’i harholiadau TGAU fe wnaeth Ffion gymhwyso fel ‘Dementia Friend’ ar ôl dilyn cwrs ar y we, sy’n “rhoi cymorth i mi ddelio â’r cyfan.”
 
Mae yma bennod gan John Phillips, Llanbed, a frwydrodd dros gael chwarae teg i Bethan, ei wraig, oedd yn awdur poblogaidd, ac yn dioddef o ddementia, ac yn trafod costau uchel gofal i gleifion. Mae nifer o gyfranwyr eraill hefyd yn gofyn pam nad yw dementia yn cael ei drin yn yr un modd â chanser neu glefyd y galon gan y Gwasanaeth Iechyd? Pam mae’n rhaid talu am y gofal i gleifion sydd â dementia?
 
Ynghyd â phrofiadau personol, mae’r gyfrol hefyd yn cynnwys gwybodaeth bwysig am yr ymchwil diweddaraf gan arbenigwyr yn y maes, a allai arwain at driniaethau newydd. Er enghraifft, mae Dr Ceri Gwynfryn Evans, Ymgynghorydd Seiciatrig gyda Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro, a Darlithydd Clinigol er Anrhydedd ym Mhrifysgol Caerdydd yn ateb cwestiynau cyffredin am y clefyd. Mae’r Athro Bob Woods sy’n arbenigwr rhyngwladol ar ofal dementia yn trafod y gwelliannau yng ngwybodaeth a darpariaeth y gofal dros y 50 mlynedd diwethaf ac Elen ap Robert yn sôn am ei phrofiadau hi yn helpu i ofalu am ei thad ac am botensial cerddoriaeth i “ddeffro o drwmgwsg ambell gornel cudd yng nghof y rhai oedd yn byw gyda dementia”.

 

Cymysgu cleifion sydd â dementia gyda phlant


 
Ceir pennod yr un gan Dr Catrin Hedd Jones a’r Athro Mari Lloyd-Williams. Mae’r ddwy yn sôn am y buddion sydd i’w gweld drwy gymysgu cleifion sydd â dementia gyda phlant. Bu Dr Catrin Hedd Jones ynghlwm â’r gyfres Hen Blant Bach ar S4C. Sonia Yr Athro Mari Lloyd-Williams am ymgyrch wirfoddol Canolfan Gofal Dydd Gymunedol y Waen sy’n cynnig gofal holistig i’r corff a’r enaid – gweithgareddau, cyfle i sgwrsio ac yn bwysicach, yn ei barn hi, gwrando – “mae’r gwrando yma wedi helpu gymaint o’r rheiny sydd yn dod aton ni mewn cyfnodau ofnadwy o anodd yn eu bywydau.” Ers tair blynedd mae crèche i blant lleol rhwng 2 a 4 oed hefyd ar y safle, yn rhannu gweithgareddau gyda’r henoed, a’r berthynas rhwng y plant a’r cleifion “yn hollol amhrisiadwy.” Mae’r gyfrol yn cloi gyda phennod Yr Athro Julie Williams, sy’n un o wyddonwyr mwyaf blaenllaw y byd ym maes ymchwil i’r genynnau yng nghyswllt Alzheimer’s a dementia, ac mae’n sôn am gyfraniad Cymru tuag at ymchwil dementia, a’r darganfyddiadau diweddar.

 

Mae’r gyfrol wedi’i chyflwyno i David, cymar Beti George am dros 40 o flynyddoedd, a fu’n dioddef o Alzheimer’s, a Beti yn gofalu’n dyner amdano. Mae Beti hefyd wedi cyflwyno’r gyfrol “i’r cannoedd o ofalwyr di-dâl yng Nghymru, a’r gofalwyr proffesiynol sy’n haeddu’r parch mwyaf a thâl teg.”
 
Meddai Beti: “Os ydi mantra’n llywodraeth ni yma yng Nghymru, ‘gofal yn canolbwyntio ar y person’, yn golygu unrhyw beth, mae angen chwyldro o ran y gwasanaethau gofal yn y gymuned.”