Cam yn nes at gynnig rhagolygon paill mwy cywir i ddioddefwyr clwy'r gwair

10/04/2019

Categori: Addysg, Iechyd, Newyddion

Mae gwyddonwyr o Brifysgol Bangor yn arwain ar waith ymchwil sydd gam yn nes at gynnig rhagolygon paill mwy cywir i’r bobl hynny sy’n dioddef o glwy’r gwair.

Dyma’r  canlyniadau cyntaf i ddeillio o broject mawr tair blynedd i ddadansoddi paill glaswellt yn yr aer.

 

Mae canlyniadau’r flwyddyn gyntaf, a gyhoeddir yn Nature Ecology & Evolution, wedi dangos nad  ‘llwyth’ y paill gwair yn yr aer un unig all fod yn gyfrifol am y ‘dyddiau drwg’ hynny i ddioddefwyr asthma a chlwy’r gwair. Gallai’r dyddiau hynny pan fo pobl yn dioddef mwy o byliau asthma neu glwy’r gwair mwy dwys fod yn gysylltiedig â rhyddhau paill o rywogaethau glaswellt penodol. 

 

Ar hyn o bryd mae ‘cyfrifon’ a rhagolygon paill yn asesu’r cyfanswm llwyth paill yn yr aer, a, thra bo gwyddonwyr yn gallugwahaniaethu rhwng y paill a grëir gan rywogaethau unigol o goed neu chwyn, mae wedi bod yn amhosib bron i’r dulliau rhagweld presennol adnabod gwahanol beilliau glaswellt yn weledol.

 

Ond mae metagodio bar, techneg sy’n galluogi gwyddonwyr i adnabod yn awtomatig unrhyw ddarn o ddefnydd a ddelir mewn sampl o aer, dŵr neu bridd, drwy adnabod a pharu ei ‘god bar’ DNA unigryw, wedi newid hynny.

 

Am y tro cyntaf, mae peilliau glaswellt a gasglwyd dros gyfnod un tymor alergedd wedi cael eu dadansoddi gan ddefnyddio’r dull arloesol hwn. Mae hyn wedi galluogi’r tîm i ddechrau ymchwilio i’r cysylltiadau rhwng rhai mathau o baill a’r dyddiau hynny pan fydd dioddefwyr alergedd i blanhigion a phobl gydag asthma yn dioddef fwyaf.

 

Esbonia’r Athro Simon Creer, o Brifysgol Bangor, sy’n arwain y gwaith ymchwil: “Fel un sy’n dioddef o glwy’r gwair fy hun, rwy’n gwybod er bod y cyfrif paill yn uchel ar rai diwrnodau, fy mod yn profi llai o effeithiau nag ar ddyddiau eraill pan fo’r rhagolygon yn ymddangos yn is. Arweiniodd hyn i mi ac eraill ystyried ai’r llwyth uchel o baill yn yr aer yn unig sydd yn achosi’r broblem, neu a yw gwahanol beilliau glaswellt yn achosi gwahanol lefelau o ymateb.”

 

Ychwanegodd Georgina Brennan, o Brifysgol Bangor, a fu’n dadansoddi ‘DNA amgylcheddol’ paill awyr gyda Dr Caitlin Potter o Brifysgol Aberystwyth a Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru: “Mae dod ag amrywiaeth o arbenigwyr ynghyd wedi ein galluogi i ganfod atebion cychwynnol. Ein tasg ar hyn o bryd yw datblygu darlun mwy cliri o darddiad y paill, sut mae’n symud drwy’r aer a sut mae gwahanol fathau o baill yn gysylltiedig ag alergeddau.”

 

Mapiau lleoliadau

 

Meddai Dr Rachel McInnes o Swyddfa Met y Deyrnas Unedig: “Yn dilyn o’r ymchwil DNA amgylcheddol, rydym yn awr yn datblygu mapiau o leoliadau’r rhywogaethau glaswellt hyn sy’n achosi alergeddau yn y Deyrnas Unedig. O’u cyfuno gyda dulliau modelu awyr sy’n cael eu datblygu gan yr Athro Carsten Skjøth ym Mhrifysgol Caerwrangon, gellid defnyddio’r dulliau hyn i wella ein rhagolygon paill yn y dyfodol.”

 

Arweiniwyd yr ymchwil gan dîm rhyngddisgyblaethol o wyddonwyr o Brifysgol Bangor, Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru, Prifysgol Aberystwyth, Prifysgol Caerwysg, Prifysgol New South Wales, Sydney, Prifysgol Queensland a Phrifysgol Caerwrangonmewn cydweithrediad â Swyddfa’r Met. Enw’r grŵp cyfun yw PollerGEN (http://pollergen.bangor.ac.uk/), ac mae wedi derbyn Grant Safonol NERC o £1.2m.