Cimychiad afon cynhenid yn ail sefydlu yn y gwyllt

14/03/2018

Categori: Addysg, Amgylchedd, Newyddion

Mae rhaglen gadwraeth yng Nghymru i achub cimychiad afon mewn perygl o ddiflannu yn dathlu carreg filltir wrth iddynt ganfod bod y rhywogaeth gynhenid wedi ail ddechrau sefydlu mewn afon ym Mhowys.

Rhyddhaodd arbenigwyr Cyfoeth Naturiol Cymru gimychiaid afon crafanc wen brodorol yn un o lednentydd afon Irfon ger Llanfair-ym-muallt rhwng 2012 a 2014.

 

Bellach maent wedi canfod cenhedlaeth gyntaf o gimychiaid afon gwyllt yn yr ardal – gan ddangos bod poblogaeth newydd wedi’i sefydlu.

 

Y cimwch afon crafanc wen yw unig gimwch afon brodorol Prydain a heb ymyriad gallai’r rhywogaeth fod yn ddiflanedig ar dir mawr Prydain ymhen 20 i 30 mlynedd.   

 

Dros y ddegawd ddiwethaf, mae’r rhywogaeth wedi dirywio hyd at 80 y cant ledled y byd. Yn y gwyllt, mae ganddynt lai na 10 y cant o obaith o oroesi hyd oedolaeth, o gymharu â rhyw 80 y cant yn y ddeorfa.

 

Hyd yma, rhyddhawyd mwy na 5,000 o gimychiaid afon a fridiwyd yn gaeth i safleoedd ‘Arch’ yng Nghymru a ddewiswyd yn ofalus.

 

Nod y rhaglen yw gwrthbwyso’r niwed a achosir i boblogaeth y cimychiaid afon brodorol gan gimwch afon America anfrodorol, newid hinsawdd, dirywio cynefin ac effaith llygredd ar ansawdd dŵr.

 

Mae cimwch afon America, a gyflwynwyd ar gyfer cynhyrchu bwyd yn y 1970au ac 80au, yn cario pla sy’n effeithio ar y rhywogaeth crafanc wen yn unig.

 

Dywedodd Oliver Brown, Swyddog Magu Pysgod Cyfoeth Naturiol Cymru:“Mae hwn yn ganlyniad gwych i Brosiect Ardal Gadwraeth Arbennig Irfon sy’n cael ei arwain gan Sefydliad Gwy ac Wysg. 

 

“Roedd y prosiect yn cynnwys nifer o gamau i wella ansawdd dŵr a chynefin fel calchu tywod, adfer mawnog, prysgoedio a gosod ffensys.

 

“Mae canfod y cimychiaid hyn a anwyd yn y gwyllt yn sgil ein rhaglen bridio caeth yn profi y gallai hwn fod yn offeryn gwerthfawr i ddiogelu’r rhywogaeth at y dyfodol. 

 

“Mae bywyd gwyllt yn rhan bwysig o’n hamgylchedd, ein treftadaeth a’n diwylliant yng Nghymru. Mae’r adnoddau naturiol yr ydym yma i’w gwarchod – ein haer, ein tir a’n dyfroedd – yn gartref i’r bywyd gwyllt cyforiog, amrywiol a gwerthfawr sydd gennym yng Nghymru.

 

“Disgrifir y cimwch afon crafanc wen fel rhywogaeth allweddol, sy’n bwyta detritws a bron megis peirianwyr yn yr amgylchedd dyfrol.       

 

“Mae eu presenoldeb yn dangos bod ansawdd y dŵr yn dda, am eu bod yn sensitif iawn i lygredd, felly mae’n galonogol iawn eu bod yn parhau yn y safleoedd rhyddhau.”

 

Prosiect mwyaf llwyddiannus

 

Dywedodd Simon Evans, Prif Weithredwr Sefydliad Gwy ac Wysg: “Y prosiect hwn oedd un o’r prosiectau partneriaeth mwyaf llwyddiannus y buom yn rhan ohonynt.

 

“Mae’r ffaith bod cimychiaid afon brodorol a fagwyd yn neorfa Cyfoeth Naturiol Cymru bellach yn magu yn y gwyllt er clod i’r prosiect ac yn dyst i fedrau ac arbenigedd y staff yno.

 

“Mae hyn yn newyddion gwych i rywogaeth a oedd bron iawn wedi diflannu o’r dalgylch hwn, oherwydd problemau ansawdd dŵr a chynefin sydd wedi’u cywiro erbyn hyn, a hynny i raddau helaeth oherwydd y prosiect hwn.”

 

Mae’r prosiect hwn yn rhan fechan o’r gwaith ehangach sy’n digwydd i wella ansawdd dŵr yn afonydd Cymru.